Nội quy trường (校則): hướng dẫn quốc gia năm 2022 yêu cầu nhà trường điều gì, và cách nêu ý kiến về một quy định

Trường nào ở Nhật Bản cũng có quy định về tóc, đồng phục, giày, cặp, điện thoại và đường đi học. Trung học cơ sở và trung học phổ thông thường gọi là 校則 (kōsoku, nội quy trường) hoặc 生徒心得 (seito kokoroe); trường tiểu học hay gọi là 生活のきまり (seikatsu no kimari, quy tắc sinh hoạt hằng ngày). Nếu một quy định xung đột với tóc, sức khỏe, tôn giáo hoặc giới tính của con bạn, bạn có thể đề nghị nhà trường giải thích và xem xét lại. Hướng dẫn quốc gia giờ đã nói rõ cách làm.

Hướng dẫn: 生徒指導提要, sửa đổi tháng 12 năm 2022

Sổ tay của Bộ Giáo dục Nhật Bản (文部科学省) dành cho giáo viên về hướng dẫn học sinh là 生徒指導提要 (seito shidō teiyō, Sổ tay hướng dẫn học sinh). Sổ tay được sửa đổi vào tháng 12 năm 2022, lần sửa đổi đầu tiên sau mười hai năm. Phần về nội quy, 校則の運用・見直し, ngắn gọn và thẳng thắn.

Ai đặt ra quy định. Cuối cùng là hiệu trưởng:

最終的には校長により制定されるものです。

Không có luật nào quy định nội quy được phép nói gì. Sổ tay lưu ý rằng tòa án đã chấp nhận những quy định do hiệu trưởng đặt ra trong phạm vi 社会通念上合理的と認められる範囲 (hợp lý theo chuẩn mực xã hội thông thường).

Hướng dẫn yêu cầu nhà trường làm gì với một quy định

• Công bố. Đăng nội quy lên trang web của trường, 学校のホームページ等に公開しておくこと, để bất kỳ ai trong hay ngoài trường đều đọc được.
• Giải thích. Cho biết bối cảnh, vì sao quy định được đặt ra, để học sinh có thể hiểu.
• Không chỉ bắt tuân thủ. Giáo viên không nên chỉ tập trung vào việc bắt học sinh vâng lời. Sau khi có vi phạm, việc hướng dẫn nên xem xét hoàn cảnh và bối cảnh của trẻ, không chỉ sửa hành vi.
• Liên tục xem xét lại. Một quy định mà nhà trường không còn giải thích được mục đích thì nên được kiểm tra: nó có đúng với mục tiêu của trường không, có hợp với ngày nay không, có cần thiết không?
• Tìm xem có gây hại không. Kiểm tra xem có học sinh nào bị hạn chế mà không có nhu cầu giáo dục nào không.
• Hỏi học sinh và phụ huynh. Lắng nghe ý kiến của họ trước khi đặt quy định, và cho hội học sinh cùng các buổi họp phụ huynh cơ hội thảo luận.
• Công khai thủ tục. Nói rõ một quy định được đặt ra hoặc thay đổi như thế nào.

Lời nói đầu gắn việc này với Luật Cơ bản về Trẻ em, こども基本法 (kodomo kihon-hō), luật bảo đảm cho trẻ cơ hội nêu ý kiến. Sổ tay nói rằng việc tham gia xem xét lại nội quy dạy học sinh suy nghĩ về lý do và tác động của một quy định, thay vì chấp nhận nó mà không cân nhắc.

Theo cấp học: ai đặt nội quy ở Tokyo

Cấp học	Tên thường gọi	Ai giám sát (ví dụ ở Tokyo)
Tiểu học của quận (区立小学校)	「○○小学校のきまり」, 生活のきまり	Ủy ban giáo dục (教育委員会) của quận (hướng dẫn của Sumida ở dưới)
Trung học cơ sở của quận (区立中学校)	校則, 生徒心得	Ủy ban giáo dục của quận
Trung học phổ thông và trường liên cấp của Tokyo (都立)	校則, 生徒心得, 生徒規則	Ủy ban giáo dục Tokyo (khảo sát ở dưới)

Trong mọi trường hợp, hiệu trưởng là người quyết định; ủy ban yêu cầu các trường xem xét lại và báo cáo.

Danh sách của một quận: những quy định mọi trường phải xem xét lại

Ủy ban giáo dục quận Sumida, trong hướng dẫn cho các trường của quận (tháng 9 năm 2021), yêu cầu mọi trường lập một nhóm xem xét, xem lại nội quy mỗi năm, ghi thủ tục thành văn bản và đăng kết quả lên trang web của trường. Hướng dẫn nêu bốn loại quy định mà mỗi trường phải xem xét lại:

Loại quy định	Ví dụ của quận
Không chấp nhận những gì trẻ có từ khi sinh ra	Màu tóc tự nhiên (地毛の色)
Không chấp nhận sự đa dạng về văn hóa hoặc giới tính	Đồng phục chia theo giới tính mà không được chọn; quy định về tóc khác nhau theo giới tính
Không tính đến sức khỏe	Không được mặc áo khoác vào mùa đông; phải ăn hết bữa trưa trong thời gian quy định
Khó biện minh	Tất hoặc đồ lót bắt buộc phải màu trắng

Hướng dẫn cũng yêu cầu khảo sát đánh giá trường học (学校評価, gakkō hyōka) có một câu hỏi về nội quy, đây là một kênh mà phụ huynh nào cũng dùng được.

Các trường trung học phổ thông Tokyo đã báo cáo gì (năm tài khóa 2025)

Ủy ban giáo dục Tokyo khảo sát 244 chương trình trung học phổ thông và trường liên cấp của Tokyo từ ngày 27 tháng 2 đến ngày 13 tháng 3 năm 2026.

Hạng mục	Kết quả
Có nội quy	236 (97%)
Đã kiểm tra nội quy trong năm nay	244 (100%)
Nội quy được đăng trên trang web của trường	244 (100%)
Thủ tục thay đổi được ghi thành văn bản và công khai	110 (46%)
Đã ghi thành văn bản nhưng chưa công khai	62 (26%)
Chưa ghi thành văn bản	68 (28%)

Mọi trường đã đối chiếu nội quy của mình với năm góc nhìn, góc nhìn đầu tiên là liệu quy định và việc hướng dẫn dựa trên nó có bảo vệ quyền con người của học sinh hay không:

生徒の人権を保障したものであるか。

Góc nhìn cuối cùng hỏi liệu quy định có phản ánh nhà trường, ý kiến của học sinh, thái độ của phụ huynh và thời đại hay không.

Cách nêu ý kiến về một quy định

1. Đọc chính văn bản quy định, trên trang web của trường hoặc trong sổ tay kèm giấy tờ 入学 (nyūgaku, nhập học). Trích đúng dòng đó.
2. Hỏi lý do. Hướng dẫn kỳ vọng nhà trường giải thích được.
3. Với nhu cầu riêng của con bạn (tóc, da, tôn giáo, sức khỏe, giới tính), hãy xin gặp giáo viên chủ nhiệm (担任) và nói rõ bạn đề nghị điều chỉnh gì. Mang theo giấy của bác sĩ nếu lý do là sức khỏe.
4. Với một quy định ảnh hưởng đến mọi người, hãy hỏi nhà trường xem xét lại nội quy như thế nào, rồi dùng những kênh trường nêu: hội học sinh (con bạn), buổi họp phụ huynh hoặc PTA, và khảo sát đánh giá trường học.

Những chỗ hay vướng

Không có luật nào quy định nội quy trường, và sổ tay tự mô tả mình là tài liệu cơ bản cho nhà trường và giáo viên (学校・教職員向けの基本書). Cho đến khi nhà trường thay đổi một quy định, hãy chuẩn bị là nó vẫn được áp dụng, và hiệu trưởng là người quyết định cuối cùng. Những gia đình đến khiếu nại về một quy định mà họ chỉ nghe kể lại thường mất thời gian; hãy bắt đầu từ văn bản. Và một quy định không có trên trang web thì tự nó đã đáng để hỏi: hướng dẫn quốc gia coi việc công bố là cách làm đúng.

Việc cần làm bây giờ

• Trước khi vào 中1 hoặc trung học phổ thông: đọc nội quy của trường mới trên trang web của trường và ghi lại những gì xung đột với tóc, trang phục, tín ngưỡng hoặc sức khỏe của con.
• Ở buổi 個人面談 đầu tiên (kojin mendan, buổi gặp riêng với giáo viên): nêu sớm mọi điều chỉnh cần có, trước khi nó trở thành một vi phạm.
• Mỗi năm: trả lời khảo sát 学校評価. Ở Sumida, mọi trường phải có một câu hỏi về nội quy; ở nơi khác, hãy hỏi xem trường của con có không.
• Hỏi nhà trường một quy định được thay đổi như thế nào. Nếu thủ tục chưa được công bố, hãy đề nghị được xem.