Mỗi độ tuổi đang tập trung vào điều gì: các giai đoạn của Bộ Giáo dục từ sơ sinh đến trung học phổ thông

Năm 2009, một hội đồng của Bộ Giáo dục Nhật Bản (文部科学省), 子どもの徳育に関する懇談会 (kodomo no tokuiku ni kansuru kondankai, hội đồng về sự phát triển đạo đức và xã hội của trẻ), đã viết ra trẻ em như thế nào ở mỗi giai đoạn, từ khi còn bé đến trung học phổ thông, và người lớn xung quanh nên chú trọng điều gì. Bộ Giáo dục hiện lưu báo cáo này trong kho lưu trữ web của Thư viện Quốc hội. Đây vẫn là bản mô tả từng giai đoạn dễ hiểu nhất của bộ, và là bản mà trang này dẫn đến từ mỗi năm học.

Hãy đọc nó như một tấm bản đồ về điều mà một khối lớp thường đang tập trung vào, không phải như một bài kiểm tra con bạn. Chính báo cáo cũng nói như vậy:

子どもはひとりひとり異なる資質や特性を有しており、その成長には個人差がある

(mỗi trẻ có tố chất và đặc điểm khác nhau, và sự lớn lên khác nhau ở từng trẻ), trong khi thứ tự phát triển có những đặc điểm chung.

Tóm tắt các giai đoạn

Giai đoạn trong báo cáo	Năm học	Điều báo cáo chú trọng
乳幼児期 (nyūyōjiki, giai đoạn sơ sinh và mầm non)	0歳 đến 年長	Sự gắn bó, niềm tin cơ bản vào con người, nề nếp sinh hoạt hằng ngày, chơi với các trẻ khác
小学校低学年 (các lớp dưới tiểu học)	小1–小2	Đúng và sai, giữ nội quy của tập thể, biết rung động trước thiên nhiên và cái đẹp
小学校高学年, mà báo cáo tính từ 9 tuổi	khoảng 小3–小4 đến 小6	Tư duy trừu tượng, góc nhìn của người khác, lòng tự trọng, một vai trò trong tập thể, trải nghiệm thực tế
青年前期 (seinen zenki, đầu tuổi thiếu niên)	中1–中3	Nhìn lại bản thân, sống cùng người khác, ý nghĩa của luật lệ và nội quy
青年中期 (seinen chūki, giữa tuổi thiếu niên)	高1–高3	Chọn con đường cho mình, lòng biết ơn, hành động như một thành viên của xã hội

Từ sơ sinh đến 年長: niềm tin trước hết

Báo cáo nói em bé bắt đầu hình thành nhịp sinh hoạt hằng ngày, thể hiện mong muốn bằng tiếng khóc, nụ cười và tiếng bập bẹ, và xây dựng sợi dây tình cảm (愛着, aichaku, sự gắn bó) qua sự chăm sóc liên tục của cha mẹ hoặc một người lớn cụ thể khác. Tiếp xúc da kề da được cho là đóng vai trò lớn. Trong những năm mầm non, trẻ mở rộng thế giới của mình, hình thành thói quen ăn, đi vệ sinh và ngủ, và qua việc chơi với các trẻ khác nhận ra rằng người khác có góc nhìn khác mình.

Điều báo cáo chú trọng ở giai đoạn này:

愛着の形成

(hình thành sự gắn bó), niềm tin cơ bản vào con người, nề nếp sinh hoạt cơ bản, cảm giác mình có giá trị nhờ vừa thể hiện bản thân vừa chấp nhận người khác, và chơi với các trẻ khác.

小1 và 小2: đúng và sai, và "vấn đề lớp 1"

Ở tuổi này, báo cáo nói, trẻ vẫn mang những nét của tuổi mầm non và học điều đúng điều sai phần lớn bằng cách làm theo lời người lớn. Ngôn ngữ và khả năng hiểu phát triển, và sự quan tâm đến thiên nhiên cũng vậy.

Báo cáo cũng gọi tên một hiện tượng: một số trẻ bắt đầu đi học khi chưa được tập đủ cách hòa hợp với người khác, và thấy sinh hoạt tập thể khó khăn. Báo cáo gọi đó là

いわゆる「小1プロブレム」

(cái gọi là vấn đề lớp 1). Điều được chú trọng ở giai đoạn này: ý thức cơ bản về những việc không được làm và về việc giữ nội quy của tập thể, và một tâm hồn biết rung động trước thiên nhiên và những điều đẹp đẽ.

Từ khoảng chín tuổi: "9歳の壁"

Báo cáo xếp các lớp trên tiểu học từ chín tuổi. Trẻ tròn chín tuổi trong 小3 hoặc 小4. Lúc này trẻ có thể nhìn sự việc, và nhìn chính mình, với một chút khoảng cách. Đồng thời:

発達の個人差も顕著になる（いわゆる「9歳の壁」）。

(sự khác biệt giữa các trẻ trở nên rõ rệt: cái gọi là "bức tường tuổi lên chín"). Báo cáo nói thêm rằng đây là lúc trẻ bắt đầu thấy hài lòng về bản thân và, vì khác biệt lớn, cũng là lúc một trẻ có thể thấy khó khăn và dần cảm thấy mình kém người khác. Trẻ tự đặt luật chơi riêng, và những nhóm bạn khép kín có thể hình thành (báo cáo dùng từ ギャングエイジ, "tuổi băng nhóm").

Điều báo cáo chú trọng: tư duy trừu tượng và hiểu góc nhìn của người khác, lòng tự trọng, sự tôn trọng và quan tâm đến người khác, ý thức về vai trò và trách nhiệm của mình trong tập thể, và những trải nghiệm nối trẻ với thế giới thực.

Trung học cơ sở: tuổi dậy thì

Với học sinh trung học cơ sở (中学生), báo cáo nói trẻ bước vào tuổi dậy thì (思春期, shishunki), nhận ra một thế giới nội tâm của riêng mình, vật lộn với khoảng cách giữa cách mình nhìn bản thân và sự thật, và bắt đầu tìm con đường của riêng mình. Tình bạn trở nên quan trọng hơn quan hệ với người lớn. Việc chống đối cha mẹ và ít nói chuyện ở nhà là phổ biến. Báo cáo cũng ghi nhận đây là lúc tỉ lệ trẻ không đến trường (不登校, futōkō) tăng mạnh.

Điều báo cáo chú trọng: nhìn thẳng vào bản thân và những vấn đề của chính mình, hợp tác với người khác và sống tự lập, và hiểu vì sao có luật lệ và nội quy.

Trung học phổ thông: bước cuối cùng trước tuổi trưởng thành

Báo cáo gọi trung học phổ thông là bước chuyển cuối cùng từ sự bảo vệ của cha mẹ sang việc tham gia xã hội như một người trưởng thành. Trẻ để lại sau lưng những xáo trộn của tuổi dậy thì và suy nghĩ nghiêm túc về cách sống. Điều được chú trọng: tự chọn con đường cho mình, biết ơn sự hỗ trợ của người khác, và hành động như một thành viên của xã hội.

Báo cáo đề nghị gia đình điều gì

Trong mười đề xuất của báo cáo, có ba đề xuất nói về gia đình:

提言1　家庭で子どもに愛情を持って接し、生活上の基本的なしつけを行うこと

(đối xử với trẻ bằng tình thương ở nhà và dạy nề nếp sinh hoạt cơ bản); đọc to sách tranh và cùng thưởng thức các tác phẩm kinh điển từ khi còn nhỏ (提言7); và bảo vệ trẻ khỏi thông tin có hại đồng thời dạy đạo đức thông tin (提言8).

Việc cần làm ngay

• Tìm hàng của con bạn trong bảng và chỉ đọc phần đó. Phần đó cho bạn biết khối lớp đang tập trung vào điều gì, không phải con bạn có "chậm" hay không.
• Ở buổi gặp riêng với giáo viên (個人面談, kojin mendan), hãy hỏi năm nay con bạn thế nào với bạn bè và với nội quy của lớp. Đó là những chủ đề của báo cáo cho hầu hết các giai đoạn.
• Ở 小3–小4, hãy chuẩn bị cho việc trẻ bắt đầu so sánh mình với người khác. Nếu con bạn mất tự tin, hãy kể với giáo viên chủ nhiệm (担任, tannin) điều bạn thấy ở nhà.
• Ở trung học cơ sở, hãy giữ thói quen trò chuyện mỗi ngày, dù ngắn. Báo cáo coi việc ít nói chuyện ở nhà là điển hình của tuổi này, không phải dấu hiệu có điều gì không ổn.
• Nếu bạn lo về sự phát triển của con, hãy hỏi nhà trường nên nói chuyện với cố vấn nào hoặc dịch vụ nào của quận. Báo cáo này không phải công cụ sàng lọc.